DPO: wanneer is een functionaris voor gegevensbescherming verplicht?
Moet uw bedrijf een DPO aanstellen? De AVG noemt drie gevallen. Lees wanneer het verplicht is, wie het kan doen en wat u ervoor moet regelen.
Geschreven door Stephanie Deprez- Bijgewerkt op
- 13 min leestijd
- 11 bronnen, onderaan vermeld

KORT ANTWOORD
Een DPO (functionaris voor gegevensbescherming) is verplicht voor overheidsinstanties en voor organisaties waarvan de kerntaak bestaat uit regelmatige en stelselmatige observatie van personen op grote schaal of uit grootschalige verwerking van bijzondere persoonsgegevens, zoals gezondheidsgegevens. Een DPO aanwijzen zonder verplichting mag, maar met die titel gelden dezelfde regels.[1][2]
In het kort
- De AVG verplicht een DPO in drie gevallen: bij overheidsinstanties, bij observatie van personen op grote schaal en bij grootschalige verwerking van bijzondere gegevens.[1][2]
- Het gaat om uw kerntaken. Ondersteunende activiteiten zoals loonadministratie tellen in het algemeen niet mee.[2][3]
- Artikel 37 kent geen minimumaantal werknemers. In België kan de kaderwet extra gevallen toevoegen.[1][2]
- Een DPO is onafhankelijk: geen instructies, geen ontslag of straf voor zijn taken en geen belangenconflict.[1][4]
Inhoud van dit artikel
Wat is een DPO?
DPO staat voor Data Protection Officer. De Nederlandse tekst van de AVG noemt die functie de functionaris voor gegevensbescherming. Het is een gegevensbeschermingsdeskundige die uw organisatie adviseert over de naleving van de regels.[5][3] De GBA noemt hem een sleutelfiguur in het gegevensbeschermingsbeleid van een organisatie.[5]
Volgens artikel 39 AVG vervult de DPO ten minste vijf taken:
- u en uw medewerkers die verwerken informeren en adviseren over hun verplichtingen;
- toezien op de naleving van de AVG en van uw eigen beleid, met onder meer bewustmaking, opleiding van het personeel en audits;
- desgevraagd advies geven over de gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) en toezien op de uitvoering ervan;
- samenwerken met de toezichthoudende autoriteit;
- optreden als contactpunt voor die autoriteit.[1]
Ook betrokkenen kunnen contact opnemen met de DPO over alles wat met de verwerking van hun gegevens en met hun rechten te maken heeft (artikel 38, lid 4).[1]

Wanneer is een DPO verplicht?
Artikel 37 AVG noemt drie gevallen waarin u een DPO moet aanwijzen. Dat geldt voor verwerkingsverantwoordelijken en voor verwerkers.[1][2]
| Geval | Wat het inhoudt en waarop u moet letten |
|---|---|
| 1. Overheid | De verwerking gebeurt door een overheidsinstantie of overheidsorgaan, welke gegevens ook. Gerechten zijn uitgezonderd bij hun rechterlijke taken. De AVG definieert die begrippen niet: u leest ze in het licht van het Belgische recht, en artikel 5 van de kaderwet geeft de definities.[2] |
| 2. Observatie op grote schaal | Uw kerntaken bestaan uit verwerkingen die door hun aard, omvang of doeleinden regelmatige en stelselmatige observatie van personen op grote schaal vereisen.[1] De EDPB noemt als voorbeelden geolocatie via een mobiele app, cameratoezicht in openbare ruimten, retargeting per e-mail, loyaliteitsprogramma’s en profilering voor kredietscores of fraudepreventie.[3] |
| 3. Bijzondere gegevens op grote schaal | Uw kerntaken bestaan uit grootschalige verwerking van bijzondere categorieën van gegevens (artikel 9) en van gegevens over strafrechtelijke veroordelingen en strafbare feiten (artikel 10).[1][2] Bijzondere gegevens zijn bijvoorbeeld gezondheidsgegevens van patiënten.[3] Grootschalig volgens de GBA: patiëntgegevens in een ziekenhuis of klantgegevens bij een bank of verzekeraar. Niet grootschalig: de patiënten van één huisarts of de strafrechtelijke gegevens bij één advocaat.[2] |
Hangt het af van de grootte van uw bedrijf? Nee. Artikel 37 noemt geen minimumaantal werknemers. Dat verschilt van het verwerkingsregister, waar de grens van 250 personen wel een rol speelt.[1] Het gaat om wat uw organisatie doet, niet om hoe groot ze is.
Extra gevallen in België. De AVG laat de lidstaten toe extra gevallen te voorzien.[1] De GBA wijst op de artikelen 21 en 190 van de kaderwet van 30 juli 2018.[2] Artikel 21 verplicht een privéorganisatie die persoonsgegevens verwerkt voor rekening van een federale overheid, of waaraan een federale overheid persoonsgegevens doorgeeft, een DPO aan te wijzen als die verwerking een hoog risico kan inhouden.[7] Artikel 190 bevat een vergelijkbare regel voor verwerking met het oog op archivering in het algemeen belang, wetenschappelijk of historisch onderzoek of statistische doeleinden.[7] Werkt u voor de federale overheid of doet u onderzoek? Kijk dan na of dit voor u geldt.
Bent u verwerker? Dan staat uw verplichting los van die van uw klant. Of een verwerker een DPO moet aanwijzen, hangt af van zijn eigen kerntaken.[2] Een verwerker die als kernactiviteit website-analysediensten en ondersteuning bij gerichte reclame en marketing biedt, moet volgens de EDPB een DPO aanstellen.[3] Moet uw klant een DPO hebben en u niet, dan moedigt de GBA toch aan om als verwerker ook een DPO aan te wijzen.[2]
Een DPO per sector vervangt uw eigen verplichting niet. Wijst een sector een DPO aan, dan blijft elke verwerkingsverantwoordelijke of verwerker zelf verplicht na te gaan of hij er een moet aanwijzen.[2]
Zo toetst u of uw bedrijf een DPO nodig heeft
Loop deze stappen na en leg uw conclusie vast. De EDPB raadt aan om ook bij twijfel te documenteren waarom u wel of geen DPO aanwijst.[3]
- 1Bent u een overheidsinstantie of overheidsorgaan? Dan is een DPO verplicht, behalve voor gerechten bij hun rechterlijke taken.[2]
- 2Wat zijn uw kerntaken? Schrijf op welke activiteiten uw hoofdactiviteit vormen en waar de verwerking van persoonsgegevens daar een integraal deel van is. Loonadministratie en standaard IT-ondersteuning zijn meestal nevenactiviteiten.[2][3]
- 3Observeert u personen regelmatig en stelselmatig, op grote schaal? Denk aan tracking, profilering en cameratoezicht als kern van uw dienstverlening.[3]
- 4Verwerkt u op grote schaal bijzondere gegevens? Toets aan de vier factoren: aantal betrokkenen, volume en verscheidenheid, duur en geografische spreiding.[2]
- 5Werkt u voor de federale overheid, of doet u onderzoek of archivering? Lees dan artikel 21 en artikel 190 van de kaderwet na.[7]
- 6Leg uw conclusie vast. Noteer waarom u wel of geen DPO aanwijst en bewaar die notitie in uw GDPR-dossier.[3]
Hebt u geen DPO nodig? Dan moet u nog altijd aan de AVG voldoen. De EDPB adviseert om dan vrijwillig een DPO aan te wijzen, of iemand zonder die titel die toezicht houdt op de naleving en optreedt als contactpersoon voor mensen die hun rechten uitoefenen.[3]
Een DPO aanwijzen terwijl het niet verplicht is
Dat mag altijd. De toezichthouders moedigen het sterk aan, omdat een DPO u helpt de regels correct toe te passen.[2] Let wel op de titel: geeft u iemand de naam functionaris voor gegevensbescherming, dan gelden de artikelen 37 tot 39 op dezelfde wijze als bij een verplichte aanwijzing.[2]
Wilt u dat niet, dan kunt u personeel inzetten of een externe consultant vragen voor taken rond gegevensbescherming, zonder alle DPO-vereisten toe te passen. Zorg dan dat er intern en naar de toezichthouder en betrokkenen geen verwarring bestaat over de titel, het statuut en de taken van die persoon. Hij is dan geen DPO in de zin van de AVG.[2][3]
Wie kan uw DPO zijn?
U kiest tussen een personeelslid en een externe DPO op basis van een dienstverleningsovereenkomst (artikel 37, lid 6).[1] Een externe DPO mag voor meerdere organisaties werken, als hij voldoende ondersteuning krijgt, voldoende tijd aan elke klant kan besteden en er voor hem geen belangenconflict ontstaat.[8] Voltijds hoeft hij zijn functie niet uit te oefenen.[4]
U wijst hem aan op grond van zijn professionele kwaliteiten, met name zijn deskundigheid in wetgeving en praktijk van gegevensbescherming en zijn vermogen de taken uit artikel 39 te vervullen (artikel 37, lid 5).[1] Een specifiek diploma is niet vereist. Het niveau van kennis hangt af van de gevoeligheid, de complexiteit en het volume van de verwerkte gegevens, en kennis van uw sector en organisatie is essentieel.[8] U moet uw keuze kunnen motiveren.[8]

Geen belangenconflict. Een DPO mag andere taken hebben, zolang die niet tot een belangenconflict leiden (artikel 38, lid 6).[1] Hij mag geen functie hebben waarin hij de doeleinden en middelen van de verwerking van persoonsgegevens bepaalt. Conflicterende functies zijn vaak managementfuncties, maar kunnen ook lager in de organisatie liggen.[8] In de rechtspraaklijst van de GBA staat dat de DPO niet tegelijk directeur van de organisatie kan zijn.[9] De functies van DPO en CISO (informatiebeveiliging) combineren leidt niet tot een belangenconflict als de DPO of CISO niet verantwoordelijk is voor een operationele afdeling.[8] Een lijst van onverenigbare functies bestaat niet: het hangt af van de concrete situatie.[8]
Waar moet uw organisatie voor zorgen?
Een DPO aanwijzen is pas het begin. Artikel 38 AVG legt u ook verplichtingen op:
- betrek de DPO naar behoren en tijdig bij alle aangelegenheden rond persoonsgegevens;
- geef hem toegang tot persoonsgegevens en verwerkingsactiviteiten, en de middelen om zijn taken uit te voeren en zijn deskundigheid te onderhouden;
- geef hem geen instructies over de uitvoering van zijn taken;
- ontsla of straf hem niet voor de uitvoering van zijn taken;
- laat hem rechtstreeks verslag uitbrengen aan de hoogste leidinggevende;
- laat betrokkenen hem contacteren over de verwerking van hun gegevens en over hun rechten.[1]
Tijdig betrekken is meer dan hem bellen als de toezichthouder contact opneemt. De GBA noemt als voorbeelden dat de DPO actief wordt betrokken bij de beslissing om een verwerking te creëren of aan te passen, bij de beoordeling of een DPIA nodig is, bij het opstellen van het verwerkingsregister, bij een intern gegevensbeschermingsbeleid en bij de analyse van een datalek.[6] Lees ook hoe u een datalek meldt: in die melding staat de DPO of een ander contactpunt.[1]
Middelen. Hoe complexer of gevoeliger de verwerking, hoe meer middelen u moet voorzien. De GBA noemt onder meer actieve steun van het hogere management, voldoende tijd, voldoende financiële middelen, infrastructuur en personeel, een officiële mededeling van de aanwijzing aan alle medewerkers en toegang tot de andere afdelingen.[4]
Ontslag en straf. Een DPO kan niet worden ontslagen om redenen die met zijn functie te maken hebben, bijvoorbeeld omdat hij advies gaf, een inbreuk vaststelde of met de toezichthouder samenwerkte. Hij is niet onaantastbaar: ontslag om legitieme redenen kan, bijvoorbeeld als hij niet meer over de nodige kwaliteiten beschikt of zijn taken niet volgens de AVG uitvoert.[4] Straffen mag u hem evenmin voor zijn functie. De dreiging met een sanctie volstaat al, ze hoeft niet uitgevoerd te worden.[4]
Afwezigheid. Voorzie een procedure voor als de DPO er niet is. Zijn afwezigheid doet niets af aan uw verplichtingen: betrokkenen moeten binnen de termijnen antwoord krijgen en het contact met de GBA moet gewaarborgd blijven. Een functioneel contactadres, niet op naam, is een pluspunt.[8]
Wat riskeert u als u de regels over de DPO niet volgt?
Inbreuken op de artikelen 37, 38 en 39 kunnen leiden tot een administratieve geldboete tot 10 miljoen euro of, voor een onderneming, tot 2% van de totale wereldwijde jaaromzet van het voorgaande boekjaar, als dat bedrag hoger is.[11][1] Deelt u de contactgegevens van de DPO niet mee aan de betrokkenen (artikel 13 en 14), dan ligt het plafond hoger: 20 miljoen euro of 4%.[11][1] Het zijn maximumbedragen. Wat de toezichthouder oplegt, hangt af van het concrete geval.
Een boete is niet de enige mogelijkheid. De GBA kan ook een waarschuwing of een berisping geven, of bevelen de verwerking in overeenstemming met de AVG te brengen (artikel 58, lid 2).[11] Meer over sancties leest u in ons overzicht van de GDPR-wetgeving in België.
Wilt u weten of uw dossier klopt, ook op dit punt? Vraag een GDPR-audit aan, of lees eerst wat GDPR is en voor wie het geldt.
Veelgestelde vragen
Bronnen en referenties
- Verordening (EU) 2016/679 (algemene verordening gegevensbescherming), Nederlandse tekst · EUR-Lex, Publicatieblad van de Europese Unie. Geraadpleegd op 4 oktober 2026.
- In welke gevallen is het verplicht een functionaris voor gegevensbescherming aan te stellen? · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
- Functionaris gegevensbescherming (Data protection guide for small business) · Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
- De functionaris in staat stellen om zijn taken in alle onafhankelijkheid uit te voeren · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
- Functionaris voor gegevensbescherming (DPO) · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
- Wat zijn de taken van de functionaris voor gegevensbescherming? · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
- Wet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens · Belgisch Staatsblad, Justel (tekst bijgewerkt tot 2 april 2026). Geraadpleegd op 4 oktober 2026.
- Wie aanwijzen als functionaris voor gegevensbescherming? · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
- Toolbox: modellen, checklists en documenten voor verwerkingsverantwoordelijken, verwerkers en DPO's · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
- Een DPO-case beheren (een DPO aanmelden, afmelden en gegevens wijzigen) · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
- Sancties (functionaris voor gegevensbescherming) · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 5 oktober 2026.
Laatst gecontroleerd tegen de bronnen:
Hoe dit artikel is opgesteld
Alle beweringen komen uit de bronnen hierboven. Wetteksten en richtsnoeren zijn zelf nagelezen op de vermelde datum. Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Verandert een wet of richtlijn, dan kan de tekst verouderd zijn: controleer bij twijfel de bron.
Foto's: Kampus Production, Vitaly Gariev, Pavel Danilyuk via Pexels.

Stephanie Deprez
Compliance & klantbegeleiding · GDPR voor Bedrijven
Dit artikel is opgesteld door Stephanie Deprez op basis van Belgische en Europese bronnen.
Meer over onze expertise

