GDPR voor BedrijvenGDPR & PRIVACY ADVISORY
Gratis analyseDoe de GDPR-check
GDPR voor BedrijvenGDPR & PRIVACY ADVISORY
Doe de GDPR-check
GDPR KENNISCENTRUMDatalekken

Datalek: wat is het en wanneer moet u het melden?

Van een e-mail naar de verkeerde ontvanger tot ransomware: wat telt als datalek, wanneer meldt u het en wat doet u eerst?

  • Geschreven door Stephanie Deprez
  • Bijgewerkt op
  • 10 min leestijd
  • 4 bronnen, onderaan vermeld
Laptop met een hangslotsymbool en de melding Secured op een ronde tafel

KORT ANTWOORD

Een datalek is een inbreuk op de beveiliging waarbij persoonsgegevens per ongeluk of onrechtmatig worden vernietigd, verloren gaan, gewijzigd worden of in verkeerde handen komen. U meldt het zonder onredelijke vertraging en, indien mogelijk, binnen 72 uur nadat u er kennis van hebt genomen aan de toezichthouder, tenzij het niet waarschijnlijk is dat het een risico inhoudt voor personen. Documenteer elk datalek.[1]

In het kort

  • Een datalek is meer dan gegevens die uitlekken. Ook verlies, vernietiging of wijziging van persoonsgegevens telt.[1][2]
  • U meldt een datalek zonder onredelijke vertraging en, indien mogelijk, binnen 72 uur na kennisname aan de toezichthouder.[1]
  • Is het risico voor personen waarschijnlijk hoog, dan informeert u ook de betrokkenen.[1]
  • U documenteert elk datalek, ook als u het niet hoeft te melden.[1]
Inhoud van dit artikel
  1. Wat is een datalek?
  2. Wanneer moet u een datalek melden aan de GBA?
  3. Wanneer moet u ook de betrokkenen informeren?
  4. Wat doet u in de eerste 72 uur?
  5. Moet elk datalek gemeld worden?
  6. Wat riskeert u bij een datalek?
  7. Zo bereidt u uw onderneming voor op een datalek
  8. Veelgestelde vragen
  9. Bronnen en referenties

Wat is een datalek?

Een datalek heet in de AVG een inbreuk in verband met persoonsgegevens. Het is een inbreuk op de beveiliging die per ongeluk of op onrechtmatige wijze leidt tot de vernietiging, het verlies, de wijziging of de ongeoorloofde verstrekking van, of de ongeoorloofde toegang tot, doorgezonden, opgeslagen of anderszins verwerkte gegevens (artikel 4, punt 12).[1]

Een datalek is dus meer dan gegevens die uitlekken. De EDPB wijst erop dat het gaat om incidenten die de vertrouwelijkheid, de integriteit of de beschikbaarheid van persoonsgegevens treffen.[2] Hij onderscheidt drie soorten: een vertrouwelijkheidsinbreuk (ongeoorloofde of onopzettelijke openbaarmaking van of toegang tot gegevens), een integriteitsinbreuk (ongeoorloofde of onopzettelijke wijziging) en een beschikbaarheidsinbreuk (onopzettelijk of ongeoorloofd verlies van toegang tot, of vernietiging van, gegevens). Eén datalek kan meerdere soorten tegelijk zijn.[3]

  • een e-mail die naar de verkeerde ontvanger wordt gestuurd;
  • het verliezen van een USB-stick met klantgegevens;
  • het per ongeluk verwijderen van medische gegevens waarvoor geen back-up beschikbaar is;
  • een phishing-aanval om toegang te krijgen tot klantgegevens;
  • persoonsgegevens die onleesbaar worden door versleuteling met ransomware.[2]
Toetsenbord van een laptop met blauwe verlichting
Een phishing-aanval om toegang te krijgen tot klantgegevens is een voorbeeld van een datalek.

Wanneer moet u een datalek melden aan de GBA?

U meldt een datalek zonder onredelijke vertraging en, indien mogelijk, uiterlijk 72 uur nadat u er kennis van hebt genomen aan de bevoegde toezichthouder. In België is dat meestal de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Melden hoeft niet als het niet waarschijnlijk is dat het datalek een risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van personen (artikel 33, lid 1 AVG).[1][4]

Wanneer begint de termijn? Volgens de EDPB bent u op de hoogte wanneer u met een redelijke mate van zekerheid weet dat er een beveiligingsincident heeft plaatsgevonden waarbij persoonsgegevens in gevaar zijn gebracht.[3][2] Na een eerste signaal mag u kort onderzoeken of er echt een datalek is. In die korte periode geldt u niet als op de hoogte, maar het onderzoek moet zo snel mogelijk beginnen.[3]

Lukt het niet binnen 72 uur? Vindt de melding niet binnen 72 uur plaats, dan geeft u een motivering voor de vertraging.[1] Is niet alle informatie tegelijk beschikbaar, dan mag u ze in stappen verstrekken, zonder onredelijke vertraging. De eerste melding dient u wel in.[1][2]

Bent u zelf verwerker? Dan informeert u de verwerkingsverantwoordelijke zonder onredelijke vertraging zodra u een datalek vaststelt (artikel 33, lid 2). De melding aan de toezichthouder is de taak van de verantwoordelijke.[1] Lees ook wanneer een verwerkersovereenkomst verplicht is.

Hoe meldt u? Via het GBA-portaal. Meldingen die per e-mail binnenkomen, worden niet behandeld. Bij uw aanmelding maakt het portaal een ondernemingsaccount aan, en per onderneming bestaat er één. De melding gebeurt in één van de drie landstalen. Technische bijlagen mogen ook in het Engels. Voldoet u niet aan de taalvereisten, dan is de melding onontvankelijk.[4] Controleer eerst of de GBA de bevoegde autoriteit is: voor bepaalde domeinen, zoals de politiediensten, bestaan specifieke federale toezichthouders.[4]

Wanneer moet u ook de betrokkenen informeren?

Houdt het datalek waarschijnlijk een hoog risico in voor de rechten en vrijheden van personen, dan deelt u het hen onverwijld mee. De mededeling beschrijft in duidelijke en eenvoudige taal de aard van het datalek. Ze bevat minstens een contactpunt, de waarschijnlijke gevolgen en de maatregelen die u hebt voorgesteld of genomen (artikel 34, lid 1 en 2).[1] De EDPB voegt toe dat de mededeling ook aanbevelingen moet bevatten waarmee betrokkenen de nadelige gevolgen kunnen beperken.[2]

In drie gevallen is die mededeling niet vereist:

  1. u had passende beschermingsmaatregelen genomen, toegepast op de betrokken gegevens, die ze onbegrijpelijk maken voor onbevoegden, zoals versleuteling;
  2. u hebt achteraf maatregelen genomen waardoor het hoge risico zich waarschijnlijk niet meer zal voordoen;
  3. de mededeling zou onevenredige inspanningen vergen. Dan komt er een openbare mededeling of een soortgelijke maatregel in de plaats, waarmee betrokkenen even doeltreffend worden geïnformeerd (artikel 34, lid 3).[1]

Hebt u de betrokkenen nog niet geïnformeerd, dan kan de toezichthouder u daartoe verplichten, of oordelen dat een van de uitzonderingen geldt (artikel 34, lid 4).[1]

Messing hangslot aan een roestige ijzerdraad
Versleutelde gegevens kunnen betekenen dat u de betrokkenen niet hoeft te informeren.

Wat doet u in de eerste 72 uur?

Zet snel een vaste volgorde in gang: onderzoek wat er gebeurd is, beperk de schade, beoordeel het risico, meld indien nodig en leg alles vast. De AVG geeft de termijn en de inhoud van de melding. De volgorde hieronder is een praktische vertaling daarvan.[1][3]

  1. 1Onderzoek meteen. Stel zo snel mogelijk vast of er persoonsgegevens in het spel zijn en wat er is gebeurd. De EDPB verwacht dat dit eerste onderzoek zo snel mogelijk begint.[3]
  2. 2Beperk de schade. Neem maatregelen om het datalek aan te pakken en de nadelige gevolgen te beperken. Die maatregelen beschrijft u ook in de melding.[1]
  3. 3Beoordeel het risico. Bepaal of het datalek waarschijnlijk een risico inhoudt voor personen en of dat risico hoog is. Dat bepaalt of u moet melden (artikel 33) en of u betrokkenen moet informeren (artikel 34).[1]
  4. 4Meld bij de GBA. Doe dat via het GBA-portaal, binnen 72 uur als dat kan.[4]
  5. 5Informeer de betrokkenen als het risico waarschijnlijk hoog is, tenzij een van de drie uitzonderingen geldt.[1]
  6. 6Leg alles vast. Documenteer het datalek, de feiten, de gevolgen en de genomen corrigerende maatregelen. Die documentatie moet de toezichthouder in staat stellen uw naleving te controleren (artikel 33, lid 5).[1]

Moet elk datalek gemeld worden?

Nee. U hoeft een datalek niet te melden als het niet waarschijnlijk is dat het een risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van personen. Vastleggen moet u elk datalek wel, ook als u het niet meldt.[1][2]

De EDPB zegt dat u voor alle datalekken minstens de basisinformatie registreert: het datalek zelf, de beoordeling, de gevolgen en de genomen maatregelen.[2] Hij beveelt aan een systeem te hebben waarin u vastlegt hoe en wanneer u op de hoogte werd gesteld en hoe u het risico hebt beoordeeld. Zo kunt u de toezichthouder dat later aantonen.[2]

Wat riskeert u bij een datalek?

Of er een boete volgt, hangt af van het concrete geval. Voor inbreuken op de artikelen 25 tot en met 39 AVG, waaronder de meldplicht van artikel 33 en 34, kan de toezichthouder een boete opleggen tot 10 miljoen euro of, voor een onderneming, tot 2% van de wereldwijde jaaromzet van het voorgaande boekjaar, als dat bedrag hoger is.[1]

Bij die afweging telt onder meer de manier waarop de toezichthouder kennis kreeg van de inbreuk, met name of en in hoeverre u het datalek zelf hebt gemeld (artikel 83, lid 2, punt h). Ook de maatregelen die u nam om de schade te beperken (punt c) en de mate waarin u met de toezichthouder samenwerkte (punt f) tellen mee.[1]

Wie schade lijdt door een inbreuk op de AVG, heeft recht op schadevergoeding van de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker. Dat geldt voor materiële en immateriële schade (artikel 82, lid 1). U wordt vrijgesteld als u bewijst dat u op geen enkele wijze verantwoordelijk bent voor het schadeveroorzakende feit (lid 3).[1] Meer over sancties leest u in ons overzicht van de GDPR-wetgeving in België.

Zo bereidt u uw onderneming voor op een datalek

De EDPB moedigt aan om vooraf maatregelen te nemen om een datalek op te sporen en snel in te dammen, het risico te beoordelen en te bepalen of melding nodig is.[2] Dat vraagt een procedure, afspraken met uw verwerkers en een register.

  • Een procedure. Leg vast wie wat doet en wie de melding indient, zodat u binnen de termijn kunt handelen.
  • Afspraken met verwerkers. Leg in elke verwerkersovereenkomst vast dat de verwerker u zonder onredelijke vertraging informeert.[1][2]
  • Passende beveiliging. Neem maatregelen die bij het risico passen, zoals versleuteling. Versleutelde gegevens kunnen betekenen dat u betrokkenen niet hoeft te informeren.[1]
  • Een intern register van alle datalekken, ook de gevallen die u niet meldt.[1][2]

Wilt u weten of uw GDPR-dossier hierop is voorbereid? Vraag een GDPR-audit aan, of lees eerst wat GDPR is en voor wie het geldt.

Veelgestelde vragen

Dat hangt af van het risico. U meldt een datalek aan de toezichthouder, tenzij het niet waarschijnlijk is dat het een risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van personen. Leg het datalek hoe dan ook vast. De EDPB noemt een e-mail naar de verkeerde ontvanger zelf als voorbeeld van een datalek.[1][2]

Zonder onredelijke vertraging en, indien mogelijk, uiterlijk 72 uur nadat u er kennis van hebt genomen. Die termijn begint wanneer u met een redelijke mate van zekerheid weet dat een beveiligingsincident persoonsgegevens in gevaar heeft gebracht.[1][3]

Dien dan de eerste melding in. Overschrijdt u de 72 uur, dan voegt u een motivering voor de vertraging toe. Is niet alle informatie tegelijk beschikbaar, dan mag u ze in stappen aanvullen, zonder onredelijke vertraging.[1][2]

Via het GBA-portaal, waar u als verantwoordelijke een datalek kunt melden en beheren. Meldingen per e-mail worden niet behandeld. De melding gebeurt in het Nederlands, Frans of Duits. Technische bijlagen mogen ook in het Engels.[4]

Alleen als het datalek waarschijnlijk een hoog risico inhoudt voor hun rechten en vrijheden. U hoeft het niet te doen als de gegevens bijvoorbeeld versleuteld waren, als u achteraf het hoge risico hebt weggenomen of als het onevenredige inspanningen vergt. Dan volstaat een openbare mededeling (artikel 34).[1]

Wie materiële of immateriële schade lijdt door een inbreuk op de AVG, heeft recht op schadevergoeding van de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker (artikel 82, lid 1). Die is vrijgesteld als hij bewijst dat hij op geen enkele wijze verantwoordelijk is voor het schadeveroorzakende feit (lid 3).[1]

De verwerker informeert u zonder onredelijke vertraging zodra hij een datalek vaststelt. U blijft als verwerkingsverantwoordelijke verantwoordelijk voor de melding aan de toezichthouder. Een verwerker is aansprakelijk voor schade als hij zijn verplichtingen voor verwerkers niet naleeft of buiten uw rechtmatige instructies handelt.[1]

Bij niet-versleutelde persoonsgegevens vaak wel. Volgens de EDPB moet zo'n geval gemeld worden, ook als u niet kunt nagaan of onbevoegden de gegevens inzagen, omdat u met redelijke zekerheid weet dat de beschikbaarheid is aangetast. De uitzondering voor datalekken zonder waarschijnlijk risico blijft wel gelden.[3][1]

Bronnen en referenties

  1. Verordening (EU) 2016/679 (algemene verordening gegevensbescherming), Nederlandse tekst · EUR-Lex, Publicatieblad van de Europese Unie. Geraadpleegd op 4 oktober 2026.
  2. Datalekken (Data protection guide for small business) · Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB). Geraadpleegd op 4 oktober 2026.
  3. Guidelines 9/2022 on personal data breach notification under GDPR, versie 2.0 (aangenomen op 28 maart 2023) · Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB). Geraadpleegd op 4 oktober 2026.Engelstalig document; de Nederlandse weergave in dit artikel is een eigen samenvatting.
  4. Een gegevensinbreuk melden en beheren · Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Geraadpleegd op 4 oktober 2026.

Laatst gecontroleerd tegen de bronnen:

Hoe dit artikel is opgesteld

Alle beweringen komen uit de bronnen hierboven. Wetteksten en richtsnoeren zijn zelf nagelezen op de vermelde datum. Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Verandert een wet of richtlijn, dan kan de tekst verouderd zijn: controleer bij twijfel de bron.

Foto's: Dan Nelson, Markus Winkler, Castorly Stock via Pexels.

Stephanie Deprez, compliance & klantbegeleiding bij GDPR voor Bedrijven

Stephanie Deprez

Compliance & klantbegeleiding · GDPR voor Bedrijven

Dit artikel is opgesteld door Stephanie Deprez op basis van Belgische en Europese bronnen.

Meer over onze expertise

LEES VERDER

GDPR voor Bedrijven gebruikt alleen noodzakelijke opslag, tenzij u meer toestaat.

Met uw toestemming meten we het gebruik van de website (statistieken) en volgen we aanvragen beter op (marketing). Weigert u, dan werkt de website gewoon en meten we niets. Wijzig of trek uw keuze altijd in via het cookie-icoon of onderaan elke pagina. Welke partijen en gegevens het zijn, leest u in ons cookiebeleid en privacybeleid.

Cookievoorkeuren

Kies wat u toestaat. Zonder uw toestemming laden we alleen wat nodig is om de website te laten werken. U kunt uw keuze altijd wijzigen of intrekken via het cookie-icoon of de footer. Meer uitleg in ons cookiebeleid.